به گزارش تحلیل ایران در روزگاری که زندگی انسان معاصر در شتابی بیوقفه میان دغدغههای معیشتی، ارتباطات مجازی و فشارهای روانی جریان دارد، آئین معنوی اعتکاف بهمثابه یک «ایستگاه تأمل» جایگاهی ممتاز در منظومه عبادات اسلامی یافته است، عبادتی که نه صرفاً یک عمل
فردی، بلکه فرآیندی عمیق برای بازسازی هویت معنوی انسان محسوب میشود.
اعتکاف در معنا، «اقامت آگاهانه در خانه خدا» و فاصلهگرفتن موقت از تعلقات دنیوی است و فلسفه بنیادین این آئین، ایجاد خلوتی هدفمند میان انسان و پروردگار است، خلوتی که در آن، فرد فرصت مییابد از هیاهوی بیرونی فاصله بگیرد و با حقیقت درونی خود مواجه شود.
در اندیشه اسلامی، انسان زمانی به تعادل میرسد که میان نیازهای مادی و روحی او توازن برقرار باشد و اعتکاف، پاسخی عملی به این نیاز فطری است تمرینی برای تمرکز، سکوت، تفکر و بازگشت به اصل خویشتن.
سه روز اقامت در مسجد، همراه با روزهداری، تلاوت قرآن، دعا و مراقبه، اعتکاف را به مدرسهای فشرده برای خودسازی تبدیل کرده است و در این مدرسه، انسان میآموزد چگونه بر خواستههای نفسانی مهار بزند، ذهن خود را از آشفتگی رها سازد و اراده خویش را تقویت کند.
بسیاری از آموزههای اخلاقی اسلام، همچون صبر، اخلاص، قناعت و توکل، در فضای اعتکاف از حالت نظری خارج شده و به تجربهای عینی بدل میشوند و از این منظر، اعتکاف را میتوان تمرین عملی بندگی دانست.
اگرچه اعتکاف در ظاهر عبادتی فردمحور به نظر میرسد، اما در باطن دارای کارکردهای اجتماعی گسترده است و حضور همزمان افراد با پیشینههای مختلف اجتماعی در فضای مسجد، روحیه همدلی، برابری و انسجام اجتماعی را تقویت میکند.
از سوی دیگر، گسترش فرهنگ اعتکاف، بهویژه در میان نسل جوان، نقش مؤثری در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی دارد.
تجربههای میدانی نشان میدهد جوانانی که در چنین فضاهایی حضور مییابند، از نظر روانی و اخلاقی به ثبات بیشتری دست پیدا میکنند.
۲۰۴ مسجد قم میزبان خلوت عاشقانه ۵۰ هزار معتکف
افزایش گرایش جوانان به اعتکاف در سالهای اخیر، پدیدهای قابل تأمل
افزایش گرایش جوانان به اعتکاف در سالهای اخیر، پدیدهای قابل تأمل است و این استقبال نشان میدهد که برخلاف برخی تصورها، نسل جدید نهتنها از معنویت فاصله نگرفته، بلکه در جستوجوی معنایی عمیقتر برای زندگی است.
اعتکاف برای جوان امروز، فرصتی برای بازاندیشی در اهداف، اصلاح سبک زندگی و یافتن آرامشی پایدار است، آرامشی که در فضای پرتنش دنیای مدرن کمتر یافت میشود.
در شرایطی که جوامع انسانی با بحران معنا، فرسایش اخلاقی و گسستهای هویتی مواجهاند، آیینهایی چون اعتکاف میتوانند نقش پادزهر فرهنگی و معنوی را ایفا کنند.
این آئین، انسان را به درنگ، اندیشیدن و انتخاب آگاهانه فرا میخواند، امری که برای سلامت فرد و جامعه، ضرورتی انکارناپذیر است.
اعتکاف را نباید صرفاً یک سنت عبادی محدود به ایامی خاص دانست؛ بلکه باید آن را فرصتی تمدنساز برای تربیت انسان متعادل، آگاه و مسئول تلقی کرد. خلوتی کوتاه اما عمیق که میتواند آغازگر تحولی ماندگار در مسیر زندگی فردی و اجتماعی باشد.
۲۰۴ مسجد قم میزبان خلوت عاشقانه ۵۰ هزار معتکف
حجتالاسلام سید باقر تکیهای در گفتگو با خبرنگار مهر، با بیان اینکه اعتکاف به یکی از جریانهای اثرگذار فرهنگی و دینی کشور تبدیل شده است، اظهار کرد: این آئین معنوی در سالهای اخیر با استقبال قابل توجهی، بهویژه در میان نوجوانان و جوانان، همراه بوده و بستری
مهم برای تقویت هویت دینی و فرهنگی جامعه فراهم کرده است.
وی اعتکاف را فرصتی کمنظیر برای تجربه زیست معنوی دانست و افزود: این مراسم زمینهای برای تمرین «زندگی با خدا» و ایجاد ارتباط مستمر با فضای معنوی مسجد به شمار میرود.
حجتالاسلام تکیهای اظهار کرد: اعتکاف در دهههای پیش از انقلاب اسلامی تنها در شمار محدودی از مساجد و با حضور اندکی از علما و مؤمنان برگزار میشد، اما امروز این آئین عبادی به یک جریان فراگیر مردمی در سراسر کشور تبدیل شده است.
وی با یادآوری فرمایش رهبر معظم انقلاب درباره وضعیت اعتکاف در دوران جوانی ایشان افزود: آنچه امروز بهعنوان شور و اشتیاق عمومی نسبت به اعتکاف مشاهده میشود، نشاندهنده تحولی عمیق در گرایشهای معنوی جامعه است که از یک مسجد محدود در قم، اکنون به برگزاری اعتکاف
در هزاران مسجد در سراسر ایران اسلامی رسیده است.
استقبال فراتر از ظرفیت مساجد
قائممقام ستاد مرکزی اعتکاف با اشاره به حجم بالای متقاضیان شرکت در این آئین معنوی تصریح کرد: در بسیاری از شهرها، از جمله قم، استقبال مردمی فراتر از ظرفیت مساجد میزبان بوده و برخی علاقهمندان با وجود اشتیاق فراوان، موفق به ثبتنام نشدهاند.
وی افزود: تلاشهای گستردهای برای افزایش ظرفیت میزبانی مساجد انجام شده تا حداقل امکان حضور علاقهمندان فراهم شود.
۷۰ درصد معتکفان از قشر نوجوان و جوان
تکیهای با اشاره به ترکیب سنی معتکفان گفت: بر اساس آمارهای سال گذشته، حدود ۷۰ درصد شرکتکنندگان در اعتکاف را نوجوانان و جوانان تشکیل میدادند و پیشبینی میشود این سهم در سال جاری افزایش یابد.
وی این موضوع را نشانهای روشن از گرایش نسل جدید به معنویت دانست و افزود: این استقبال گسترده، حاصل ایمان، باور دینی و اراده جوانان و عموم مردم است که همچنان پشتیبان آرمانهای انقلاب اسلامی باقی ماندهاند.
قائممقام ستاد مرکزی اعتکاف با قدردانی از همراهی نهادهای فرهنگی و تصمیمساز کشور گفت: ستادهای مردمی اعتکاف با حمایت دستگاههای فرهنگی و هدایت نمایندگان ولیفقیه و ائمه جمعه استانها، نقش محوری در سیاستگذاری، برنامهریزی و اجرای این آئین معنوی ایفا میکنند.
وی ادامه داد: حضور نزدیک به ۹۵ هزار خادم اعتکاف در سراسر کشور نشاندهنده گستره مردمی این حرکت معنوی است.
قائممقام ستاد مرکزی اعتکاف در بخش دیگری از سخنان خود با تبیین مفهوم اعتکاف گفت: اعتکاف بهمعنای اقامت سهروزه در مسجد همراه با روزهداری و رعایت برخی محدودیتها، از سحر روز اول تا مغرب روز سوم است و هدف اصلی آن تقرب به خداوند و پالایش روحی مؤمنان است.
وی با اشاره به توصیه رهبر معظم انقلاب درباره لزوم تثبیت حالات معنوی حاصل از اعتکاف افزود: تمرین نماز با حضور قلب و استمرار این حالات پس از پایان اعتکاف، از مهمترین مأموریتهایی است که بر عهده خادمان و شرکتکنندگان این آئین قرار دارد.
۶۱ درصد معتکفان بانوان هستند
قائممقام ستاد مرکزی اعتکاف با اشاره به ترکیب جمعیتی شرکتکنندگان گفت: بر اساس آمارهای ثبتشده، ۶۱ درصد معتکفان را بانوان تشکیل میدهند که این موضوع نشاندهنده نقش فعال و اثرگذار بانوان در آئینهای معنوی است.
وی اضافه کرد: امسال علاوه بر مساجد عمومی، مساجدی بهصورت اختصاصی برای گروههای سنی و قشری مختلف از جمله دانشآموزان دختر و پسر، دانشجویان و اعتکافهای مادر و دختری در نظر گرفته شده که این اقدام، ضمن پاسخگویی به دغدغه خانوادهها، نقش مؤثری در فرهنگسازی
دارد.
قائممقام ستاد مرکزی اعتکاف با اشاره به رویکردهای جدید این ستاد گفت: امسال شبکهای از کنشگران معتکف با هدف حفظ ارتباطات بلندمدت و تقویت جامعه ایمانی معتکفان شکل گرفته است.
وی برنامهمحوری و تربیت معنوی را از اصول اساسی برگزاری اعتکاف عنوان کرد و افزود: آموزش و توانمندسازی خادمان، مدیران مساجد، مبلغان و مربیان دانشآموزی از جمله اولویتهای ستاد در سال ۱۴۰۴ خواهد بود.
تکیهای شعار امسال اعتکاف را «معنویت، اتحاد و استقامت» اعلام کرد و گفت: این شعار هم در سطح گفتمانی و هم در برنامههای اجرایی اعتکاف لحاظ شده است.
وی ادامه داد: با توجه به تقارن ۱۳ رجب، سالروز ولادت امام علی (ع)، با ۱۳ دیماه، سالروز شهادت سردار سپهبد حاج قاسم سلیمانی، یادواره شهدای اقتدار همزمان با مراسم اعتکاف در مسجد امام حسن عسکری (ع) قم برگزار خواهد شد.
برگزاری اعتکاف در قم با محوریت جوانان
مسئول ستاد اعتکاف استان قم اظهار کرد: آئین اعتکاف امسال در ۲۰۴ مسجد منتخب استان قم و با حضور ۵۰۰ مبلغ برگزار میشود.
وی با اشاره به حضور حدود ۵۰ هزار نفر در مراسم اعتکاف قم گفت: ۷۰ درصد شرکتکنندگان را نوجوانان و جوانان تشکیل میدهند که این موضوع نشاندهنده گرایش نسل جدید به برنامههای معنوی است.
وی یادآور شد: سال گذشته حدود ۲۷ هزار نفر در آئین معنوی اعتکاف استان قم شرکت کردند.
قائممقام ستاد مرکزی اعتکاف در ادامه از برگزاری جشنواره اعتکاف در سراسر کشور خبر داد و گفت: این جشنواره با محورهای علمی، ادبی، هنری، رسانهای و حوزه هوش مصنوعی برگزار میشود.
وی افزود: علاقهمندان تا پایان اسفندماه فرصت دارند آثار خود را در قالبهایی همچون داستان، عکس، کلیپ و تولیدات مبتنی بر هوش مصنوعی ارسال کنند و اطلاعات تکمیلی از طریق سایت رسمی جشنواره در دسترس قرار دارد.