به گزارش تحلیل ایران، پسماند یا زباله شهری و مسائل مربوط به آن از جمله جمع آوری، دفع یا بازیافت همواره یکی از مهمترین چالشهای محیطزیستی و شهری در دنیای امروز است.
روزانه حدود ۶ تا ۸ هزار تن پسماند شهری در تهران تولید می شود که بخش قابل توجهی از آن هنوز بهصورت سنتی جمعآوری شده و با مشکلات اجرایی زیادی مواجه است.
متوسط تولید زباله در تهران حدود ۰.۶ تا ۰.۸ کیلوگرم به ازای هر نفر در روز است که به دلیل عدم فرهنگ سازی در مورد تفکیک از مبدا توسط شهروندان، نبود زیرساخت های مناسب و نیز جمع آوری غیراصولی در بسیاری از نقاط از جمله کوچه ها و معابر شاهد انباشت زباله هستیم که
چهرهای نازیبا و ناخوشایند به سیمای شهری می دهد.
یکی از مشکلات بنیادی، تفکیک ضعیف زباله در مبدا است؛ بهگونهای که بخش زیادی از زبالهها بدون جداسازی اولیه وارد سیستم جمعآوری میشود و این روند بهرهوری را کاهش میدهد. البته سازمان پسماند ۴۵۷ غرفه جمعآوری پسماند خشک برای تشویق تفکیک از مبدأ در نقاط مختلف
شهر تعبیه کرده است که برای جمعیت تهران کافی به نظر نمی رسد.
علاوه بر زبالههای خانگی، پسماندهای پزشکی و صنعتی نیز چالشی جدی هستند و در بعضی مناطق، دفع این نوع زبالهها بهصورت نامناسب انجام میشود، که میتواند خطرات بهداشتی و زیستمحیطی ایجاد کند
برخی مسؤولین شهری بارها اعلام کردهاند که شهرداری در زمینه جمعآوری پسماند موفق نبوده است و میزان رضایت شهروندان از خدمات جمعآوری زباله پایین است.
ناصر امانی، عضو شورای اسلامی شهر تهران اظهار کرده است که روش فعلی مدیریت پسماند و نظافت شهری، بهویژه پس از واگذاری چند منطقه به پیمانکاران بزرگ، ناکارآمد است و باید طرحی نو درانداخت. مخازن زباله که روزی نوآوری محسوب میشدند، امروز بهدلیل
پیامدهای منفی و ظاهری ناخوشایند، به خار چشم شهروندان تبدیل شده و شهرداری باید به جای تکرار روشهای اشتباه، با اصلاح قراردادها و اجرای طرحهای نوین، رضایت مردم را جلب کند.
در حالی که در کشورهای توسعهیافته بیش از ۶۰ تا ۷۰ درصد از پسماند قابل بازیافت مجدداً مورد استفاده قرار میگیرد، در ایران این رقم به حدود ۱۰ تا ۱۷ درصد محدود است، که نشاندهنده فاصله قابل توجه در مدیریت پسماند و جمعآوری اصولی آن است.
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران در گفت وگو با ایرنا اعلام کرد که شهرداری به دنبال افزایش نظارت بر جمعآوری پسماند و کاهش نارضایتیها است و تلاش میکند گزارشهای سامانه ۱۳۷ را رصد و بهصورت سرزده مشکلات را بررسی کند.
محسن قضاتلو می گوید: در سطح شهر بیش از ۴۲ هزار مخزن پسماند وجود دارد و این مخازن روزانه ۳ تا ۵ بار تخلیه میشوند تا پاسخگوی حجم تولید زباله باشند، اما همچنان مشاهده میشود که در برخی نقاط مخازن پر و زبالهها در اطراف آنها چیده میشوند.
در بسیاری از شهرهای پیشرفته جهان مانند استکهلم سوئد یا بارسلونا اسپانیا، سیستمهای جمعآوری پسماند خودکار زیرزمینی استفاده شدهاند که زباله را بدون نیاز به کامیونهای بزرگ جمعآوری و به مراکز پردازش منتقل میکنند. این سیستمها کارایی بالایی در کاهش معابر
پر از زباله و آلودگی بصری دارند.
در سئول، کره جنوبی و بسیاری از شهرهای ژاپن، سطلهای هوشمند مجهز به RFID و تعرفههای پرداخت بر اساس وزن زباله اجرا شده است که باعث کاهش تولید زباله و افزایش تفکیک شده است. این تجربه میتواند الگویی برای تهران باشد تا شهروندان تشویق به تفکیک منظم شوند.
اما کارشناسان تاکید میکنند که نوآوری فناوری بهتنهایی کافی نیست و نیاز به آموزش عمومی و فرهنگسازی در سطح جامعه برای تفکیک و کاهش زباله وجود دارد؛ برای مثال در شهرهای اروپایی، برنامههای آموزشی گستردهای برای مدارس، رسانهها و سازمانهای شهری اجرا میشود.
برخی تحلیلها نشان میدهند که عدم ثبات مدیریتی در سازمان مدیریت پسماند و تغییرات پیدرپی مدیران هم از عوامل کاهش کارایی در جمعآوری زباله بوده است. این وضعیت موجب شده است تا اجرای برنامههای بلندمدت و پیوسته در این حوزه با چالش مواجه شود.
برای بهبود وضعیت، کارشناسان پیشنهاد میکنند تهران به سمت سیستمهای هوشمندتر جمعآوری، توسعه زیرساختهای تفکیک در مبدا، آموزش عمومی و همکاری رسانهها حرکت کند تا ضمن کاهش بار کاری خدمات شهری، کیفیت زندگی شهروندان نیز ارتقا یابد. این رویکرد میتواند با استفاده
از تجربههای موفق جهانی، به یک الگوی نوین مدیریت پسماند شهری تبدیل شود.