ضرورت عملیاتی کردن روش‌های استحصال آب باران  

به گزارش تحلیل ایران، تغییرات اقلیمی، کاهش ریزش‌های جوی، هدررفت آب و...، مدیریت آب را به یکی از مهم‌ترین مسائل در بسیاری از کشورها تبدیل کرده‌ است. تاجایی‌که، برخی کشورهای پیشرفته، با وجود قرارگیری در مناطق پربارش و دارا بودن میانگین نرمال بارش‌ها، همچنان بر مدیریت صحیح منابع آبی تأکید دارند و از شیوه‌های گوناگونی در مدیریت آب بهره می‌برند.

بارش باران در استان خوزستان، عمدتا به صورت تک‌رخدادی، با حجم زیاد، مدت زمان کوتاه و با توزیع زمانی و مکانی نامناسب است تاجایی‌که، بارش در فصل‌های پاییز و زمستان، تبدیل به بحران مدیریتی و شهری می‌شود که مصادیق آن به طور خاص در کلانشهر اهواز مشهود است این درحالی است که کشور با تنش جدی آب روبرو است و براساس گفتۀ برخی کارشناسان، ایران همچنان در دوره خشکسالی قرار دارد.

یکی از راه‌های پیشگیری از هدر رفت آب‌ و جمع‌آوری آب‌های سطحی، شیوه استحصال آب «water harvesting» است که عمدتا برای جمع‌آوری آب باران و ریزش‌های جوی به کار گرفته می‌شود.

استاد علوم و مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز گفت: در کشور ما به دلیل قرارگیری در اقلیم خشک و نیمه ‌خشک، استحصال یا جمع‌آوری آب، اهمیت بسیار زیادی دارد و براین اساس، ضرورت استفاد بهینه از نزولات آسمانی، چند برابر می‌شود.

عطااله خادم‌الرسول روز شنبه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا بر ضرورت استحصال آب، در حوضه‌های آبریز بالادست، پایین دست و حوزه‌های شهری تاکید کرد و گفت: با توجه ایجاد نشدن زیرساخت‌های لازم برای جمع‌آوری آب باران نه تنها از بارش‌ها استفاده بهینه نمی‌شود بلکه بارش‌ها تبدیل به «سیلاب» و «هرزآب» شده و می‌تواند خطرات فرسایش خاک را نیز درپی داشته باشد.

استاد علوم و مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز به اهمیت استفاده از این شیوه در کشورهای مختلف اشاره کرد و افزود:‌ استحصال آب به چندین روش و تکنیک‌ در حوضه‌های آبریز بالادستی قابل اجرا است.

وی مهم‌ترین شیوه‌های استحصال آب را شامل «ذخیره آب با ایجاد حفره‌ها و چاله‌ها» لیچینگ‌بسین (حوض‌های نگهداری آب برای جمع‌آوری آب‌های سطحی) و تورکینست (شیوه‌ای برای استحصال آب) دانست و افزود: تکنیک‌های جمع‌آوری آب باران از سطح «پشت‌بام» نیز وجود دارد که در بسیاری کشورهای توسعه‌یافته اجرا می‌شود.

وی ادامه داد: در این شیوه، آب از سطوح پشت‌بام ساختمان‌ها جمع‌آوری شده وارد لوله‌ها و پس از آن مخازن آب می‌شود و متناسب با کیفیت، کاربرد و استفاده، در مصارفی مانند آشامیدنی، کشاورزی و یا دام مورد استفاده قرار می‌گیرد.

خادم‌الرسول عنوان‌کرد: هدف از به‌کارگیری این روش‌ها، مدیریت آب، توسعه پایدار و جلوگیری از تبدیل به «هرزآب» و یا افزایش خطر فرسایش است. با توجه به اینکه خاک، ظرف آب به شمار می‌آید، ضروری است که شیوه‌های مختلف «استحصال آب» اجرایی شوند.

استاد علوم و مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز، یادآور شد: نهادهایی ازجمله «منابع طبیعی و آبخیزداری» با این شیوه‌ها و مبانی آن آشنایی دارند؛ اما در بستر اجرائی و عملیاتی شدن، برخی کوتاهی‌ها وجود دارد.

وی یادآور شد: برای استفاده بهینه از بارش‌ها در شهرها، ضرورت دارد که میان سیستم «دفع فاضلاب» و سیستم «جمع‌آوری» و «کانالیزه کردن آب‌های سطحی» تفاوت و تمایز لازم ایجاد شود. مدیریت «آب‌های سطحی» و «هرزآب‌ها» در بالادست به ویژه در حوزه عملیاتی، برعهده «آبخیزداری» و «وزارت جهاد کشاورزی» است و در بخش شهری و پایین دستی نیز «شهرداری‌ها» متولی این امر هستند که باید با احداث کانال‌ها و جوی‌های سطحی در خیابان‌ها و در نهایت پمپاژ آن‌ها به رودخانه اقدام به جمع‌آوری آب‌های سطحی و روان‌آب‌های حاصل از بارش باران نمایند.

استاد علوم و مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز تاکیدکرد: البته باید این نکته را نیز یادآور شد که این جوی‌ها تنها برای جمع‌آوری آب باران و آب‌های سطحی در نظر گرفته شده و از سیستم دفع فاضلاب کاملا مجزا است.

خادم‌الرسول یادآور شد: با توجه به قرار گرفتن کشور ایران در اقلیم خشک و همچنین خشکسالی‌های چند سال اخیر، بسیار حیاتی و مهم است که اصول استحصال آب در بالادست و حوزه شهری به نحو مطلوب انجام شود؛ باتوجه به اینکه خاک بزرگ‌ترین ظرف نگهداری آب است، ازاین‌رو، افزودن مواد آلی پوسیده راهکاری موثر در افزایش ضریب جذب آب توسط خاک‌ها است.

وی ادامه داد: مواد آلی پوسیده آن دسته از بقایای حیوانی و یا گیاهی هستند که برای مدتی در شرایط دمایی، رطوبتی و مکان مناسب انباشت و تا حد امکان تجزیه شده‌اند و نسبت کربن به نیتروژن آن‌ها کاهش یافته‌است که در این حالت، افزودن آن‌ها به خاک سبب بهبود ویژگی‌های «فیزیکوشیمیایی» خاک می‌شود.