به گزارش تحلیل ایران، پارک ملی گلستان، به عنوان قدیمیترین پارک ملی ایران و یکی از ۵۰ ذخیرهگاه زیستکره برجسته در جهان شناخته میشود و با تنوع زیستی استثنایی و موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد خود در شرق رشتهکوه البرز، پناهگاهی کمنظیر برای حیات وحش شرق ایران
محسوب میشود.
این پارک با مساحتی نزدیک به ۹۲ هزار هکتار، سه اقلیم متفاوت (خشک، نیمهخشک و نیمهمرطوب) را در دل خود جای داده و از استپهای خشک ایرانی-تورانی تا جنگلهای انبوه هیرکانی را دربر میگیرد.
این میراث طبیعی که بخش عمده آن در شهرستان گالیکش استان گلستان و بخشی در استانهای خراسان شمالی و سمنان قرار دارد، اکنون میزبان بیش از یکهشتم گونههای گیاهی، یکسوم گونههای پرندگان و بیش از نیمی از گونههای پستانداران کشور است با این حال، در سالهای اخیر،
فشارهای ناشی از خشکسالی، آتشسوزیهای متعدد و تهدیدهای انسانی، حفاظت از این عرصهها را به چالشی پیچیده تبدیل کرده که مدیران این پارک معتقدند کلید حل آن، «حفاظت مشارکتی» و بهرهگیری از ظرفیت جوامع محلی است.
رئیس پارک ملی گلستان، در تشریح اهمیت این منطقه گفت: این پارک بیش از هزار و ۳۶۶ گونه گیاهی شامل حدود ۴۴ درصد از گونههای عروسی ایران در تنها هفت درصد مساحت کشور را در خود جای داده است.
احمد رادمان افزود: هزار و ۱۰۰ گونه حشره، ۱۵۰ گونه پرنده، ۶۹ گونه پستاندار، ۲۴ گونه خزنده و دوزیست و ۱۰ گونه ماهی، نشاندهنده غنای بیبدیل این اکوسیستم است.
وی به گونههای شاخص جانوری نظیر پلنگ ایرانی، مرال (گوزن قرمز هیرکانی)، آهوی ایرانی، خرس قهوهای، قوچ و میش، کل و بز، گربه پالاس و سمور جنگلی اشاره کرد و گفت: این تنوع، پارک ملی گلستان را به یکی از مناطق کلیدی حفاظت از گونههای در معرض خطر تبدیل کرده است.
رادمان فشارهای اقتصادی بر جوامع محلی حاشیه پارک را عامل اصلی افزایش مواردی مانند شکار غیرمجاز و برداشت غیرقانونی چوب، قارچ و میوههای جنگلی دانست.
رئیس پارک ملی گلستان با اشاره به تهدید جادهای گفت: جاده میانگذر به طول ۲۵ کیلومتر و ترافیک سنگین آن، یکی از تهدیدهای اصلی برای حیات وحش است که سالانه منجر به تلفات جادهای حیوانات میشود. همچنین آتشسوزیهای ناشی از عوامل انسانی و خشکسالیهای پیاپی، چالش
دیگری است که نیاز به سیستمهای هشدار زودرس و همکاری گسترده دارد.
در میان این چالشها، رویکرد «حفاظت مشارکتی» به عنوان راهکاری نوین و مؤثر در پارک ملی گلستان در حال اجراست.
رادمان در تشریح این استراتژی اظهار کرد: در یک سال اخیر با برگزاری نشستهای فصلی متعدد با ساکنان روستاهای همجوار (حدود ۴۳ روستا در منطقه انتقالی)، تلاش شده تا آگاهیبخشی نسبت به ارزش طبیعت پویا بر زندگی محلی افزایش یابد.
وی تصریح کرد: به مردم توضیح دادیم که کنترل سیلاب، تأمین آب پایدار، تولید اکسیژن و حتی اقتصاد پایدار آنها، وابسته به سلامت این اکوسیستم است که این رویکرد منجر به همراهی قابل توجه مردم محلی، بهویژه در مواقع بحرانی مانند آتشسوزی شده است.
رادمان با بیان اینکه این نشستها اعتمادسازی کرده و موانع رفع شده است، گفت: اکنون حدود ۳۰ همیار محیط زیست محلی با پارک همکاری دارند که هر کدام میتوانند دهها نفر از اهالی را در حفاظت یاری کنند.
وی گفت: این افراد بومی، نه تنها در مهار آتشسوزیها نقش کلیدی ایفا میکنند، بلکه به عنوان چشمان بیدار محیطبانان، از ورود متخلفان جلوگیری میکنند.
وی تأکید کرد: این رویکرد حفاظت مشارکتی روند مثبتی را ایجاد کرده و انتظار داریم در سایر بخشها مانند کاهش شکار غیرمجاز نیز گسترش یابد. وقتی مردم منافع خود را در حفظ طبیعت ببینند، از بهترین محافظان آن میشوند.
رییس پارک ملی گلستان در خصوص وضعیت جمعیت گونهها نیز ابراز امیدواری کرد و گفت: بارندگیهای بهتر پاییز و زمستان امسال نسبت به سال گذشته، نویدبخش روزهای خوبی است.
رادمان ادامه داد: سرشماریهای اخیر نشاندهنده بهبود نسبی در برخی گونهها مانند قوچ و میش (۹ هزار و ۴۴۱ رأس)، کل و بز (هزار و ۷۰ رأس) و آهو (۴۱۰ رأس) است اما بحران آب و خشکسالی همچنان سایه سنگینی بر زیستگاه دارد.
وی به برنامههای آتی اشاره کرد و گفت: توسعه اکوتوریسم پایدار با تورهای استاندارد، محدودسازی دسترسی خودروها در جادههای جنگلی، نصب دوربینهای مداربسته و سیستمهای هشدار آتشسوزی، تقویت آموزش راهنماهای محلی و همکاری با بخش خصوصی برای ایجاد درآمد پایدار برای
جوامع حاشیهای، در دستور کار قرار دارد.
وی خاطرنشان کرد: پارک ملی گلستان میتواند الگویی برای تعادل میان حفاظت طبیعت و توسعه اقتصادی جوامع محلی باشد که نشان میدهد حفاظت از این ذخیرهگاه زیستکره تنها با همکاری مستمر مسئولان، جوامع محلی و بخش خصوصی میسر است.